لرستانی ها را در گوگل محبوب کنید

نقشه استان لرستان

قلعه فلك الافلاك
iconبازدید: iconدسته: خرم آباد - قلعه فلک الافلاک

قلعه فلك الافلاك بر بلنداي تپه اي باستاني و طبيعي، در مركز شهر خرم آباد واقع شده است . اين اثر ارزشمند داراي هشت برج و دو حياط مستطيل شكل مي باشد ، ارتفاع بلندترين ديوار تا سطح تپه 5/22متر و مساحت كلي آن 5300 متر مربع است . پلان بنا به صورت هشت ضلعي نامنظم است. ورودي آن در جبهه شمالي و در برج جنوب غربي ساخته شده است كه عرض آن10/2 متر و ارتفاع آن 3 متر است . در ساخت اين بنا از مصالحي چون خشت ، آجر(قرمز و بزرگ) ،‌ سنگ و ملات استفاده شده است . از نكات قابل تامل در اين بناي سترگ مي توان به وجود چاه قلعه به عمق42متر در حياط اول و گريزگاه اضطراري در حياط دوم اشاره نمود . از زمان برپايي بنا در عهد ساساني تا دوره هاي اخير الحاقاتي به آن اضافه شده است (به خصوص دوره صفوي وقاجاري) .

 

از نكات قابل تامل در اين بناي سترگ مي توان به وجود چاه قلعه به عمق42متر در حياط اول و گريزگاه اضطراري در حياط دوم اشاره نمود .

 

تاريخ ساخت بنا

اين قلعه عظيم و ديدني مربوط به دوره ساساني مي باشد . ساسانيان شهري با نام شاپورخواست در حدود منطقه كنوني خرم‌آباد ساختند كه بعدها ويران شد و در حدود سده هفتم هجري خرم‌آباد فعلي به جاي آن بنا گرديد . گمان مي‌رود كه قلعه فلك‌الافلاك همان دژ شاپورخواست باشد كه در دوره ساساني كاربرد حكومتي و نظامي داشته‌است . از قرن ششم هجري پس از ساخته شدن شهر جديد خرم‌آباد ، اين قلعه نيز به نام خرم‌آباد معروف شد و احتمالا نام فلك‌الافلاك در دوره قاجار به آن اطلاق شده ‌است .

 

كاربري قلعه

اين قلعه به لحاظ موقعيت استراتژيكي خود در قرن چهارم هجري قمري به عنوان مقر حكومت آل حسنويه و گنجور در زمان آل بويه در آمد ، همچنين خزانه حكومتي خاندان بدر در قرن چهارم هجري و مقر حكومتي اتابكان لر كوچك و واليان لرستان در دوره صفويه تا قاجار و سرانجام پادگان نظامي و زندان سياسي در دوران پهلوي اول و دوم از مهمترين كاربردهاي قلعه در گذشته محسوب مي‌شود.
اين اثر ارزشمند در سال ۱۳۴۹ از ارتش به وزارت فرهنگ و هنر سابق واگذار و به شماره ۸۸۳ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد . در سال ۱۳۵۴ با راه اندازي موزه مردم‌شناسي و مفرغ‌هاي لرستان ، بنا به موزه تبديل شد . در ساي‌هاي اخير با مرمت نماي بيروني و داخل قلعه ، موزه‌هاي باستان‌شناسي ، مردم شناسي ، آزمايشگاه مرمت اشياء ، مركز فروش توليدات فرهنگي و چايخانه سنتي در اين مجموعه فرهنگي تاريخي راه اندازي شده ‌است.


فلك الافلاك در سفرنامه سرهنري راولينسون

سر هنري راولينسون كه در سال‌هاي ۱۲۴۹ تا ۱۲۵۵ قمري در ايران به سرمي برده و لرستان را به صورت كامل ديده ‌است ، ضمن عبور از خرم‌آباد ، قلعه فلك‌الافلاك را چنين وصف كرده‌است :

صخره بزرگ و منفردي با محيط تقريبي ۹۰۰ متر قرار دارد . اين صخره داراي شيب تندي است و در نزديكي قلعه آن چشمه آبي جريان دارد . اين قلعه خرم‌آباد است كه در قسمت پايين دور تا دور آن ديوار دو لايه‌اي كشيده شده و قصري كه بر بالاي آن ساخته شده از استحكامات نيرومند برخوردار است . اين كاخ كه باني آن " محمد علي ميرزاي دولتشاه " است ، ساختمان بسيار زيبايي است كه در داخل آن استخر (حوض) بزرگي به طول ۶۰ متر و عرض ۴۰ متر قرار دارد كه از چشمه آب مي‌گيرد . كاخ و ساختمانهاي مجاور آن همگي در داخل قلعه قرار دارند و ضمناً باغي نيز وجود دارد . خرم‌آباد كه در پاي قلعه و در سمت شمال غربي آن قرار دارد شهر جديد و كوچكي است كه جمعيت آن تقريباً ۱۰۰۰ خانوار مي‌باشد . رودخانه كم عمق و عريضي در جنوب شرقي شهر و قلعه كه پايتخت اتابكان لر كوچك بوده در جريان است .

 

قلعه در متون تاريخي

در متون تاريخي از قلعه فلك‌الافلاك با نامهاي گوناگوني مانند دژ شاپورخواست ، دز بر ، قلعه خرم آباد ، قلعه دوازده برجي و ... ياد شده ‌است . فلك‌الافلاك كه در لغت به معني سپهر سپران يا فلك نهم است عنواني است كه در دوره قاجار به اين بنا اطلاق شد و اكنون نيز به همين نام مشهور است .

 

مرمت قلعه

در نيمه ابتدايي سال ۱۳۸۹ فصل اول مرمت قلعه فلك‌الافلاك با هدف حفاظت و مرمت اين اثر باستاني از طرف سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان لرستان به اتمام رسيد . در اين طرح ، مرمت آبروهاي كف حياط با سنگ تراشيده شده به ضخامت ۶ سانتيمتر ، بندكشي و تعويض آجرها ، دوباره چيني كنگره هاي تخريب شده و قوس طاق هاي قلعه و همچنين مرمت مهار در و پنجره هاي ورودي قلعه به اتمام رسيد.





گالری تصاویر



X