لرستانی ها را در گوگل محبوب کنید

نقشه استان لرستان

قلعه فلك الافلاك
iconبازدید: iconدسته: خرم آباد - قلعه فلک الافلاک

قلعه فلك الافلاك بر بلنداي تپه اي باستاني و طبيعي، در مركز شهر خرم آباد واقع شده است . اين اثر ارزشمند داراي هشت برج و دو حياط مستطيل شكل مي باشد ، ارتفاع بلندترين ديوار تا سطح تپه 5/22متر و مساحت كلي آن 5300 متر مربع است . پلان بنا به صورت هشت ضلعي نامنظم است. ورودي آن در جبهه شمالي و در برج جنوب غربي ساخته شده است كه عرض آن10/2 متر و ارتفاع آن 3 متر است . در ساخت اين بنا از مصالحي چون خشت ، آجر(قرمز و بزرگ) ،‌ سنگ و ملات استفاده شده است . از نكات قابل تامل در اين بناي سترگ مي توان به وجود چاه قلعه به عمق42متر در حياط اول و گريزگاه اضطراري در حياط دوم اشاره نمود . از زمان برپايي بنا در عهد ساساني تا دوره هاي اخير الحاقاتي به آن اضافه شده است (به خصوص دوره صفوي وقاجاري) .

 

از نكات قابل تامل در اين بناي سترگ مي توان به وجود چاه قلعه به عمق42متر در حياط اول و گريزگاه اضطراري در حياط دوم اشاره نمود .

 

تاريخ ساخت بنا

اين قلعه عظيم و ديدني مربوط به دوره ساساني مي باشد . ساسانيان شهري با نام شاپورخواست در حدود منطقه كنوني خرم‌آباد ساختند كه بعدها ويران شد و در حدود سده هفتم هجري خرم‌آباد فعلي به جاي آن بنا گرديد . گمان مي‌رود كه قلعه فلك‌الافلاك همان دژ شاپورخواست باشد كه در دوره ساساني كاربرد حكومتي و نظامي داشته‌است . از قرن ششم هجري پس از ساخته شدن شهر جديد خرم‌آباد ، اين قلعه نيز به نام خرم‌آباد معروف شد و احتمالا نام فلك‌الافلاك در دوره قاجار به آن اطلاق شده ‌است .

 

كاربري قلعه

اين قلعه به لحاظ موقعيت استراتژيكي خود در قرن چهارم هجري قمري به عنوان مقر حكومت آل حسنويه و گنجور در زمان آل بويه در آمد ، همچنين خزانه حكومتي خاندان بدر در قرن چهارم هجري و مقر حكومتي اتابكان لر كوچك و واليان لرستان در دوره صفويه تا قاجار و سرانجام پادگان نظامي و زندان سياسي در دوران پهلوي اول و دوم از مهمترين كاربردهاي قلعه در گذشته محسوب مي‌شود.
اين اثر ارزشمند در سال ۱۳۴۹ از ارتش به وزارت فرهنگ و هنر سابق واگذار و به شماره ۸۸۳ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد . در سال ۱۳۵۴ با راه اندازي موزه مردم‌شناسي و مفرغ‌هاي لرستان ، بنا به موزه تبديل شد . در ساي‌هاي اخير با مرمت نماي بيروني و داخل قلعه ، موزه‌هاي باستان‌شناسي ، مردم شناسي ، آزمايشگاه مرمت اشياء ، مركز فروش توليدات فرهنگي و چايخانه سنتي در اين مجموعه فرهنگي تاريخي راه اندازي شده ‌است.


فلك الافلاك در سفرنامه سرهنري راولينسون

سر هنري راولينسون كه در سال‌هاي ۱۲۴۹ تا ۱۲۵۵ قمري در ايران به سرمي برده و لرستان را به صورت كامل ديده ‌است ، ضمن عبور از خرم‌آباد ، قلعه فلك‌الافلاك را چنين وصف كرده‌است :

صخره بزرگ و منفردي با محيط تقريبي ۹۰۰ متر قرار دارد . اين صخره داراي شيب تندي است و در نزديكي قلعه آن چشمه آبي جريان دارد . اين قلعه خرم‌آباد است كه در قسمت پايين دور تا دور آن ديوار دو لايه‌اي كشيده شده و قصري كه بر بالاي آن ساخته شده از استحكامات نيرومند برخوردار است . اين كاخ كه باني آن " محمد علي ميرزاي دولتشاه " است ، ساختمان بسيار زيبايي است كه در داخل آن استخر (حوض) بزرگي به طول ۶۰ متر و عرض ۴۰ متر قرار دارد كه از چشمه آب مي‌گيرد . كاخ و ساختمانهاي مجاور آن همگي در داخل قلعه قرار دارند و ضمناً باغي نيز وجود دارد . خرم‌آباد كه در پاي قلعه و در سمت شمال غربي آن قرار دارد شهر جديد و كوچكي است كه جمعيت آن تقريباً ۱۰۰۰ خانوار مي‌باشد . رودخانه كم عمق و عريضي در جنوب شرقي شهر و قلعه كه پايتخت اتابكان لر كوچك بوده در جريان است .

 

قلعه در متون تاريخي

در متون تاريخي از قلعه فلك‌الافلاك با نامهاي گوناگوني مانند دژ شاپورخواست ، دز بر ، قلعه خرم آباد ، قلعه دوازده برجي و ... ياد شده ‌است . فلك‌الافلاك كه در لغت به معني سپهر سپران يا فلك نهم است عنواني است كه در دوره قاجار به اين بنا اطلاق شد و اكنون نيز به همين نام مشهور است .

 

مرمت قلعه

در نيمه ابتدايي سال ۱۳۸۹ فصل اول مرمت قلعه فلك‌الافلاك با هدف حفاظت و مرمت اين اثر باستاني از طرف سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان لرستان به اتمام رسيد . در اين طرح ، مرمت آبروهاي كف حياط با سنگ تراشيده شده به ضخامت ۶ سانتيمتر ، بندكشي و تعويض آجرها ، دوباره چيني كنگره هاي تخريب شده و قوس طاق هاي قلعه و همچنين مرمت مهار در و پنجره هاي ورودي قلعه به اتمام رسيد.




لرستان ، مهد تاريخ و تمدن ايران زمين
iconبازدید: iconدسته: استان لرستان - جغرافياي استان

استان لرستان سرزميني زيبا با آب و هواي دلپذير و محصور در كوههاي مرتفع و صعب العبور است كه بين 46درجه و51دقيقه تا 50 درجه و22 دقيقه عرض شمالي درسلسله جبال زاگرس مياني واقع شده است. اين استان از شمال به استانهاي مركزي و همدان ,از شرق به استان اصفهان ,از جنوب شرقي به چهار محال وبختياري ,از جنوب به استان خوزستان و از غرب به استان كرمانشاه و ايلام محدود است. استان لرستان با مساحت 28064 كيلومتر مربع در غرب كشور پهناور ايران واقع و7/1 درصد مساحت كشور را به خود اختصاص داده است . اين استان با بيش از 1600000 نفر جمعيت 6/2 درصد جمعيت كشور را دارا مي باشد . بنابراين استان لرستان از حيث مساحت و نيز جمعيت ، رتبه چهاردهم را بين استانهاي كشور كسب كرده است. اشترانكوه با ۴۰۵۰ متر ارتفاع بلندترين نقطه استان و پست ترين نقطه آن در جنوبي ترين ناحيه استان واقع شده و حدود ۵۰۰ متر از سطح دريا ارتفاع دارد.بر اساس آخرين تقسيمات كشوري استان لرستان، داراي ٩ شهرستان ، 12 شهر ، 25 بخش ، 81 دهستان و 2842 آبادي داراي سكنه بوده و مركز سياسي و اداري آن شهر خرم آباد است .
بر اساس يافته‌هاي باستان شناسي اين منطقه يكي ازنخستين سكونتگاه‌هاي قديمي بشر است و مفرغ لرستان از شهرت باستان‌شناسي زيادي برخوردار است . لرستان تنها استان ايران است كه به دليل اهميت فوق العاده تاريخي يكي از ۴ بخش اصلي موزه ملي ايران را به خود اختصاص داده‌است .

 

لرستان تنها استان ايران است كه به دليل اهميت فوق العاده تاريخي يكي از ۴ بخش اصلي موزه ملي ايران را به خود اختصاص داده‌است.

 

تاريخ لرستان

پيش از رسيدن قوم ماد ساكنان لرستان اقوامي مانند كاسي‌ها ، اليپي‌ها ، لولوبيان و عيلاميها ، بودند . لرستان به عنوان بخشي از سرزمين ايران شاهد مهاجرت قبايل آريايي بوده‌است . قوم ماد به غرب ايران كنوني از جمله مناطق لرستان كنوني كوچ كرده‌اند . مادها پس از ورود به زاگرس اقوام ساكن آنجا يعني كاسي‌ها ، اليپي‌ها ، لولوبيان و عيلاميها و ديگر اقوام آسيايي را در خود حل كردند و زبان ايراني خود را در منطقه رواج كامل دادند . منطقه لرستان پس از حمله اعراب به ايران، با نام‌هاي گوناگوني چون جبال، لر كوچك، پيشكوه و لرستان فيلي نيز شناخته مي‌شده‌است .

 

دودمان‌ها و پادشاهان

هزاراسپيان كه با نام اتابكان لرستان نيز شناخته مي‌شود نام سلسله‌اي كرد است كه از ( ۵۵۰ تا ۸۲۷ هَ. ق.) ، (۱۱۴۸ تا ۱۴۲۴) به نواحي لرستان كنوني و بخش‌هايي از استان خوزستان و چهارمحال و بختياري حكومت كرده‌اند . اتابكان به دو دسته اتابكان لر بزرگ و اتابكان لر كوچك تقسيم مي‌شود . پايتخت اتابكان لر بزرگ در شهر ايذه (ايدج) و پايتخت اتابكان لر كوچك در شهر خرم‌آباد بود.


اتابكان لر بزرگ

اتابكان لر بزرگ از سلسله هزاراسپيان است كه به مناطق چهارمحال و بختياري كنوني و بخش‌هاي از استان خوزستان حكومت كرده‌اند.مؤسس اين سلسله ابوطاهر است كه او را اتابك (تركمنان) سلغريان براي جلوگيري از سركشي لر بزرگ در سال ۵۴۳ ق . به اين ناحيه فرستاد. اباقاخان مغول بعدها حكومت خوزستان را نيز بضميمه ٔ سرزمين اصلي لر بزرگ به ابوطاهر داد و يكي از آنها يعني افراسياب پس از مرگ ارغون خان اصفهان را محاصره كرد اما خيلي زود سركوب شد.پايتخت اين امرا در شهر ايذه بود.اتابكان لر بزرگ تا نيمه اول قرن نهم باقي بودند و آخرين حاكم آنان كه غياث الدين كاوس نام داشت به دست سلطان ابراهيم بن شاهرخ تيموري شكست خورد و سلسله ايشان انقراض يافت.

 

اتابكان لر كوچك

اتابكان لر كوچك سلسله كوچكي از هزاراسپيان هستند كه در فاصلهٔ سال‌هاي ۵۸۰ تا ۱۰۰۶(ه.ق) در قسمت‌هاي شمالي و غربي لرستان ناحيه لر كوچك حكومت مي‌كرده‌اند. امراي اين سلسله از اعتاب شجاع‌الدين‌خورشيد، مؤسس سلطنت لر كوچك بوده‌اند و آخري‌ن حاكم لر كوچك به دست شاه عباس يكم صفوي كشته و سلسله اتابكان لر كوچك منقرض گرديد.

 

زبان و گويش در لرستان

گويش‌ لري يك پيوستار زباني از گويش‌هاي ايراني جنوب غربي است بين گونه‌هاي كردي و فارسي ، كه ميان مردم لر در غرب و جنوب غرب ايران رايج است . از ميان تمام اقوام آريايي لرها از نظر سازمان زباني رابطه تنگاتنگي با كرد زبانان و فارس زبانان دارند در حاليكه برخي پژوهشگران بيان داشته‌اند كه لرها از كردها منشعب مي‌شوند ديگر پژوهشگران معتقدند كه لرها از قديم الايام گروهي مستقل بوده‌اند گرچه از دو همسايه فرهنگي خويش تاثير پذيرفته‌اند.
گويش‌هاي مردم لرستان عبارتند از:
• لري خرم آبادي : مردم شهرستان‌هاي خرم‌آباد، دوره و پل دختر و همچنين بخش بسياري از مردم انديمشك و شوش در استان خوزستان نيز به اين گويش سخن مي‌گويند.
• لكي : شهرستان‌هاي سلسله، دلفان و كوهدشت به اين گويش سخن مي‌گويند.
• گويش بروجردي : مناطق شمال شرق استان مانند مناطق بروجرد و بعضي از مناطق دورود به اين گويش سخن مي‌گويند.
• لري بختياري : مناطق شرق استان از جمله مناطق اليگودرز و ازنا و بخش‌هايي از مناطق دورود به اين گويش سخن مي‌گويند.

 

موقعيت اقتصادي

استان لرستان به سبب داشتن كوهستان‌هاي پهناور و مراتع بسيار، از گذشته‌هاي دور زيستگاه مردمي بوده كه دامپروري و كشاورزي پيشه اصلي آنان بوده ‌است . به همين سبب ساختار طايفه‌اي در اين استان از اهميت بسياري برخوردار ‌است. ايلات و طوايف لرستان گستردگي زيادي دارند اما در مجموع به دو گروه كوچ رو و ساكن تقسيم مي‌شوند. طايفه‌هايي از لر بختياري در شرق لرستان ، در مناطق اليگودرز و ازنا ساكن هستند و يا هر ساله به اين منطقه كوچ مي‌كنند . مراتع فراوان و بارندگي مناسب، امكان پرورش دام و كشاورزي را در اين منطقه فراهم نموده‌است. از همين رو پيشه سنتي مردم لرستان دامپروري و كشاورزي بوده‌ است. ساكنان مناطق شهري پيشه‌ور، بازرگان و يا صنعت‌گر بوده‌اند . امروزه درصد قابل توجهي از ساكنان شهرها را كارمندان ادارات دولتي ، آموزشي و نظامي تشكيل مي‌دهند . دامپروري از جمله فعاليتهاي مهم مردم اين استان به شمار مي‌رود . از لحاظ صنعتي نيز استان لرستان در حال توسعه مي‌باشد كه مي‌توان به صنايع ساختماني ، سيمان ، فلزي ، سراميك ، غذايي ، پوشاك ، صنايع دستي و شيميائي اشاره كرد. معادن اين استان شامل سنگ تراورتن ، مرمريت ، فلدسپات ، تالك ، سنگ آهك ، سرب و روي مي‌باشد.





گالری تصاویر



X